Dinamike promjena koje je donijelo XV. i XVI. stoljeće na polju geopolitičkog i društvenog života Europe, izravno su utjecale i na oblikovanje filozofsko-kulturne misli. U ranim humanističkim traktatima bila je sveprisutna je kritika suvremenog, kasnosrednjovjekovnog doba. S težnjom da se prevlada srednjovjekovna tradicija i uspostavi kontinuitet s antikom, radilo se na svojevrsnoj obnovi tekovina grčko- rimske civilizacije, čiji su se uzori postavljali kao zadane paradigme, kanon oblika koji se nastojao dosegnuti. Praksa prepisivanja i kompiliranja antičkih autora, tipična za srednjovjekovne autore, više nije bila dovoljna. Humanisti su uz transkripciju u svojim djelima nastojali proniknuti u dublji smisao i značenje poruke koju nosi tekst. Pisanje o prošlim događajima umnogome se koristilo kao polazište za moralno-etička razmatranja. Takav je odnos preslikan i na epigrafske natpise. Tumačenje i opisivanje spomenika stoga je redovno podređeno moraliziranju i traženju izravne veze sa svojim vremenom. Kao posljedica nastojanja da se prikaže što više spomenika koji će potvrditi autorove stavove, započela su sakupljanja natpisa, i to prepisivanjem i kreiranjem korpusa i formiranjem lapidarija. Takav pristup stvorio je ambivalentan odnos prema baštini: istovremeno se prepoznaje univerzalna vrijednost spomeničkog nasljeđa, koje se nastoji pomnije istražiti; s druge strane, aktivnim sakupljanjem građe razvio se sakupljačko-antikvarni odnos prema baštini. Centar takvog djelovanja bila je Italija, a glavni akteri pape i plemstvo. Kraljevske kuće i plemstvo Velike Britanije i Francuske, ugledajući se na događanja na Apeninskom poluotoku, nastoje u vlastitim krugovima stvoriti jednaku kulturnu i intelektualnu atmosferu.
